Open Letter

Open brief - Transparantie in onderzoek met beleidsimplicaties

In de persconferentie van dinsdag 21 april jongstleden benadrukte minister president Mark Rutte hoe belangrijk het is dat “we op dat kompas van wetenschappelijke kennis en betrouwbare feiten blijven varen”. Als wetenschappers zijn wij het roerend eens met deze uitspraak. Dat het kabinet zich laat leiden door experts die zich met vereende krachten inzetten voor het gemeenschappelijk goed staat buiten kijf. Maar als we één ding hebben geleerd van de replicatiecrisis die de afgelopen jaren heeft huisgehouden in verschillende vakgebieden, waaronder de sociale wetenschappen en geneeskunde, dan is het dat expertise en hard werk alleen niet altijd toereikend zijn om tot betrouwbare inzichten te komen. Hiervoor is ook transparantie nodig. De afgelopen dagen stonden er duidelijke signalen in de kranten dat het onze overheid en haar onderzoeksinstituten aan capaciteit ontbreekt om de onderzoeken en rekenmodellen waar beleid op gebaseerd wordt transparant te maken. Dit is een gemiste kans, zeker omdat het kabinet op overige fronten met aantoonbaar succes de transparantie omarmd heeft. Met deze brief roepen wij het kabinet en haar onderzoeksinstituten op om, waar mogelijk, code en data beschikbaar te maken om, met de steun van de Nederlandse onderzoeksgemeenschap, sneller tot betrouwbare inzichten omtrent het coronavirus te komen.

Transparante onderzoekspraktijken, ook wel bekend als Open Science, zijn de meest effectieve manier om fouten vroegtijdig te bemerken en herstellen, en om de ontwikkeling van betrouwbare kennis te bespoedigen. Verscheidene wetenschappelijke publicaties hebben de afgelopen jaren betoogd dat Open Science een essentieel onderdeel is van een effectieve reactie op een pandemie. Ook de Nederlandse overheid onderschrijft het belang van Open Science, zowel in de algemene zin, als specifiek met betrekking tot het coronavirus. Dat blijkt uit het verslag van de ministeriële videoconferentie over onderzoek en innovatie en het Coronavirus van 7 april. De Nederlandse onderzoekswereld heeft dit open gedachtengoed omarmd, en in het kader van de coronacrisis grote internationale samenwerkingen gevormd die zich vrijwillig inzetten om het virus te bestrijden met biologische, geneeskundige, en sociaal-wetenschappelijke inzichten (bijvoorbeeld Science versus Corona, PsyCorona, CoronaWatchNL, COVID-19 Host Genetics Initiative, GLOPID-R, ISARIC en de R&D Blueprint van de wereld gezondheids organisatie). Ook private partijen zoals Google, Facebook, GitHub, en wetenschappelijke uitgeverijen hebben open informatie en middelen beschikbaar gemaakt om dit onderzoek te faciliteren. Een toonbeeld van Open Science en publiek-private samenwerking.

De recente Appathon is een mooi voorbeeld van de meerwaarde van transparantie: Dankzij de open werkwijze werden alle apps in een mum van tijd afgekeurd vanwege tekortkomingen op privacy-gebied. Nu weten we dat we terug moeten naar de ontwerptafel. Het laat zich raden wat de gevolgen hadden kunnen zijn van het uitrollen van een app met onopgemerkte beperkingen. Hetzelfde principe geldt voor onderzoek met beleidsimplicaties: Je moet razendsnel weten of het klopt.

Toch staat de transparantie op dit moment onder druk, deels omdat het ontbreekt aan menskracht om data en code beschikbaar te stellen. Professor Wallinga, rekenmeester van het RIVM, is een voorstander van Open Science, maar ontbeert naar eigen zeggen de capaciteit om het ideaal te realiseren: “in deze crisis kiezen we ervoor om al onze capaciteit in te zetten om te modelleren, niet om het model op te schrijven. De grootste prioriteit is nu: zorgen dat onze modellen kloppen. Later wordt het allemaal openbaar gemaakt.” Het ministerie van Volksgezondheid gebruikt een vergelijkbaar argument om alle Wet Openbaarheid Bestuur (WOB)-verzoeken inzake het coronavirus tot 1 juni op te schorten, omdat dit voor een “onredelijke extra belasting” van ambtenaren zorgt.

Het water staat dus duidelijk bij menig overheidsinstituut aan de lippen. Is dit het juiste moment om meer openheid te verlangen? Wat ons betreft is het antwoord: Nu meer dan ooit. Het is van essentieel belang voor de volksgezondheid én economie dat ons beleid op betrouwbare inzichten gebaseerd wordt. Controleerbaarheid is altijd een essentieel onderdeel van wetenschap geweest, en de principes van Open Science maken het mogelijk om die controle uit te besteden. Openheid kan dus tegelijkertijd de werkdruk verlichten van overvraagde overheidsinstanties, én de betrouwbaarheid van gevonden inzichten vergroten. In het Verenigd Koninkrijk wordt epidemioloog Neil Ferguson bijgestaan door Microsoft om de broncode van zijn epidemiologische model open beschikbaar te maken. In Nederland is ook aanzienlijke expertise aanwezig op het gebied van Open Science, FAIR data en software, en epidemiologie. Veel wetenschappers met relevante expertise hebben vrijwillig onderzoekstijd gedoneerd via ad-hoc onderzoeksconsortia, en NWO en universiteiten hebben geld beschikbaar gemaakt. Iedereen staat klaar om bij te dragen, niet voor de publicaties of roem, maar voor het welzijn van ons allemaal.

De Nederlandse overheid wordt wereldwijd gezien als voorvechter van de principes van Open Science. Ons land zette Open Science al in 2016 op de Europese agenda met de “Amsterdam Call for Action on Open Science”, en in het huidige regeerakkoord staat dat Open Science en Open Access de norm worden in wetenschappelijk onderzoek. Wij, betrokken wetenschappers, die open en transparante wetenschap hoog in het vaandel hebben staan, verzoeken de overheid en haar onderzoeksinstituten daarom met klem om deze principes zelf ook na te leven nu het erop aankomt, in het kader van corona-onderzoek. Wij staan hiervoor tot uw beschikking – want vele handen maken licht werk.

Klik hier om de brief ook te ondertekenen

Getekend,

dr. C. J. van Lissa
O.R. van den Akker, MSc
Prof. dr. C. J. Albers
Prof. dr. Marcel A.L.M. van Assen
B. Gützkow, MSc
dr. A.Y. Baidjoe
dr. A.A. Balkema
T.F. Blanken
Dr M.A.S. Boksem
dr. Peter Boncz
Prof. dr. D. Borsboom
dr. S.E. Bosch
dr. Frank G. Bosman
dr. Cameron Brick
dr. Vittorio Busato
A. Olsson Collentine, MSc
E.A.V. Crompvoets, MSc
Fabian Dablander
dr. J. Dalege
Dr Maarten Derksen
dr. H. van Dijk
dr. T.J. Dijkema
Johnny van Doorn
dr. A. Eerland
Timo J. B. van Eldijk, MSc
dr. S. Epskamp
Prof. dr. Rampal Etienne
dr. ir. Sanli Faez
dr. R.R.R. Fijten
Anne Folkeringa
dr. S.L. Frank
Willem Frankenhuis
Prof. dr. Stan Gielen
Y.G. Grange, MSc
prof. dr. P. Groeneboom
dr. J. M. Haaf
Prof. dr. Peter van der Heijden
dr. V.E. Heininga
Prof. dr. S. H. Heisterkamp
dr A. D. Hofman
S. Hoogeveen
D.C. Huijser
dr. Hans Rocha IJzerman
dr. C.J. Jagtenberg
Ben J.P. Janssen
dr. B.F. Jeronimus
Thomas Juerges, MSc
M.K.A. de Klerk, MA
S. Klinkenberg
I.R. Kolvoort
mr. L.J.H. Kortz, MA
Joost Kruis
dr. T. Kuhn
G. I. Kurapov
dr. S.W. van der Laan
Dr Daniel Lakens
dr. A.L. Lamprecht
dr. K.M. Lang
Dhr. T.M. List
P. Lodder MSc
G. Lunansky
Prof dr. Han L. J. van der Maas
E. Maassen
dr. M. Masselink
Nico Nagelkerke
dr. M.B. Nuijten
dr. G.-J. Y. Peters
dr. S. Peters
G.Gopalakrishna PhD
dr. F.P. Pijpers
E. Plomp
A. M. Reitsema, MSc
dr. I. Saccardi
dr. A. O. Savi
dr. A. Schettino
dr.ir. Robert Schuwer
dr. Z. Sjoerds
Wouter Sluis
A. H. Stoevenbelt, MSc
dr. M. Struiksma
T.A. Gimbrère
C.C. Tanis
P. Tio
dr. M.A.C.G. van der Velden
dr. M.D. Veldhuizen
Barbara Vermaas
Prof. dr. S.J. de Vlas
M. van Vugt MSc
Prof. dr. E.J Wagenmakers
Dr ir Henny van de Water
prof. dr. J.D.A.M. van Wees
Prof. dr. Jelte M. Wicherts
Prof. dr. J. Wicherts
dr. E. L. Willighagen
Prof.dr. R.A. Zwaan
Prof. dr. A.P. Zwart

Live spreadsheet met nieuwe handtekeningen: